هزار فرسنگ گفتست ، و آن حجاز است و تهامه و نجد و يمن و شام و عراق و جزيرهء طور و هجر و بحرين و اين همه منازل عرب است و ببسيارى بيش از هزار فرسنگ ، و سكان هر جايگاه پيدااند ، و بعضى خود شرح داده‌ايم ، در جمله ساكنان عالم در مشرق و مغرب و جنوب و شمال و هر جايگاه از زمين روميان و تركان و هندوان و زنگ و حبشه و سقاليه [ 1 ] و عرب و عجم و غير ايشان و شكل در زمين و آنقدر كه آبادست و درياى بزرگ و بحر اعظم اخضر آنك محيط عالم است ، و پيرامون كوه قاف ، كه خداوند عزّ و علا گرد دنيا آفريده است ، و آنجا طبايع و اركان نباشد و تاثير نكند ، و مختصر درين دائره رقمى زده شد [ ش : 1 ] ، و جايگاه قبة الارض آنك بلندترين كرهء خاكست و مركز و حدّ كعبهء معظم و جزيرهء عرب و سدّ يأجوج و مأجوج و حدّ تركان و جزيرهء سرنديب و چين و منبع رود نيل و جيحون بيرون از جملهء كوهها تا حدّ هر چه معلوم شود [ و ] صفت البحر المحيط بر ظهر منقش است ( 309 - آ ) [ ش : 2 ] و بيرون از درياى بحر دماى [ 2 ] است [ درياى هند و چين ] درياى هند و چين و طول آن از مشرق تا مغرب هشت هزار و نهصد [ 3 ] ميل و عرض دو هزار و هفتصد ، و اين آخر دريا [ ى ] خليج است از پس هندوان تا جزيرهء قبة الارض و اين آن جايگاه است كه اختلاف هواى تابستان و زمستان نباشد ، و مقدار اين خليج تا بقبة الارض هزار و هفتصد ميل باشد در طول هزار و نهصد ميل ، و از سر اين دريا خليجى از حبشه سوى بربر كشاند كه آن را خليج بربرى خوانند پانصد ميل اندر صد ميل است و ديگر سوى ايله رود هزار و چهارصد ميل اندر عرض هفتصد ميل ، و از آن خليجى بيرون آيد از پس حبشه و بدرياء اخضر رود و آن را خليج الاخر [ 4 ] گويند ، طول آن دويست ميل

--> [ ( 1 ) ] معروف : صقالبه با صاد و قاف و اين كلمه معرب ( مسلاو ) است كه در ايران آن را ( اسلاو - اسلو ) گويند و اسلاو تيره‌ايست از آريا كه روس و بلغار ولت و ليتوانى و غالب ساكنين سواحل درياى بالتيك غيره از نژاد آن است [ ( 2 ) ] ظ : عمان [ ( 3 ) ] ابن رسته : ثمانية آلاف ميل فى الفين و سبع مائة ميل و يجاوز جزيرة استواء الليل و النهار بالف و تسع مائة ميل ( الاعلاق النفيسه چاپ ليدن ص 83 ) [ ( 4 ) ] ابن رسته : الاخير . . . قال : « و يخرج منه خليج آخر نحو ايلة طوله الف و اربع مائة ميل و عرضه فى الاصل سبع مائة ميل و منتهاه اعنى طرفه الادنى الذى يسمى البحر الاخير مقدار مائة ميل ( ص 84 ) و ظ : البحر الاحمر . كذا فى حواشى اعلاق .